وبلاگ اختصاصی دکتر علیرضا طالبیان

عادات مضر در بعضی از اشخاص دیده می شود و برای از بین نرفتن دندانها باید آنها را کنار گذاشت. لیست زیر بعضی از آنها را شامل میشود.

1- خوردن بیش از حد از خوراکی های شیرین و ترش

خوراکی های شیرین توسط باکتری های دهان به سرعت تجزیه شده، به اسید تبدیل می شوند و اسید حاصل، بافت معدنی دندان را تخریب می کند. خوراکی های ترش مزه، اصالتاً اسیدی هستند و بدون دخالت باکتری ها مستقیماً باعث تخریب مینا و عاج دندان می شوند. یک نکته راجع به ترشی ها باقی است و آن اینکه ترشیجات فقط سرکه و ترشی بادمجان نیست بلکه همه خوراکی های ترش را شامل می شود مانند کشک، قارا، لواشک، آلوچه و حتی آبلیمو.

هرچه میزان شیرینی و ترشی خوراکی ها بیشتر باشد تخریب آن ها بیشتر است. میوه جات شیرین نسبت به سایر خوراکی ها کمتر مضر هستند چون به سطوح دندان چسبندگی کمتری دارند. خوراکی هایی نظیر شکلات، انواع کیک ها، بیسکویت ها که بیشتر به دندان ها می چسبند و بین دندان ها گیر می کنند مدت زمان بیشتری در اختیار باکتری ها قرار می گیرند و به همین دلیل آثار تخریبی بیشتری دارند.

توصیه ها: در حد میانه از خوراکی های شیرین و ترش استفاده کنید و پس از هر بار استفاده، در دهان آب غرغره کنید. اگر خوراکی های مصرف شده به دندان ها چسبندگی زیاد دارند با انگشت سطوح دندانی را تمیز کنید. اگر به خوردن خوراکی های شیرین و ترش عادت دارید عادت خود را تعدیل کنید و بیشتر از دیگران به بهداشت دهان و دندان اهمیت دهید و برای محافظت بیشتر دندان ها از دهانشویه های بدون الکل و کلر هگزیدین استفاده نمایید.

2- جویدن ناخن

جویدن ناخن از جمله بدترین عادات مضر است. در بعضی افراد عادت محسوب میشود. این افراد در خلوت و حتی در مقابل دیگران ناخن می جوند. در طولانی مدت، مینای دندان های جلو به مرور ساییده شده و در لبه دندان ناهمواری هایی ایجاد می گردد. در بعضی موارد این ناهمواری ها به قدری گسترش می یابد که به عاج دندان میرسد و باعث حساسیت دندان نسبت به شیرینی، ترشی و سرما می شود. مشکل دیگر ایجاد پوسیدگی در دندان است. همچنین انتقال میکرب از ناخن به دهان و ایجاد عفونت ناخن از عوارض این عادت مضر محسوب می شود.

3- شکستن تخمه

در کشور ما یکی از عادات مضر شکستن تخمه است. این عادت در بسیاری از جوامع مخصوصا کشور ما شایع است و افراد در موقع تماشای فیلم و تلوزیون و بازی های ورزشی با دندان های جلو اقدام به شکستن تخمه می کنند. این عادت حتی در زمان رانندگی هم مشاهده شده است. فشار ناشی از شکستن تخمه ممکن است کم و بی ضرر به نظر برسد اما واقعیت این است که در طولانی مدت باعث سایش لبه دندان های جلو می شود. اگر به دندان های این افراد دقت کنید سایشی شبیه هشت فارسی در دندان فک بالا و شبیه هفت فارسی در دندان فک پایین مشاهده خواهید کرد. این گونه سایش ها در موارد پیشرفته که به عاج دندان گسترش می یابد باعث حساسیت دندان نسبت به شیرینی، ترشی و سرما می شود. ایجاد ترک در مینای دندان و ایجاد پوسیدگی را باید به عوارض تخمه شکستن اضافه کرد.

4- شکستن یخ با دندان

استفاده از آب یخ مخصوصا در فصل تابستان بسیار شایع است و بعضی افراد عادت دارند قطعات یخ موجود در لیوان خود را با دندان بشکنند و بخورند. سرمای شدید قطعات یخ، باعث ایجاد ترک های میکروسکوپی در مینای دندان می شود و در طولانی مدت این ترک ها به هم می پیوندند و به قدری بزرگ می شوند که با چشم قابل دید است و باعث مراجعه فرد به دندانپزشک می شود. از عوارض شکستن یخ با دندان، حساس شدن دندان به سرما و گرما است. از دیگر عوارض این عادت، حساس شدن دندان به کشیدن ناخن بر روی سطح دندان است. اگر عادت شکستن یخ با دندان ادامه یابد ممکن است به نکروز شدن دندان (از دست رفتن حیات دندان) منتهی گردد.

5- استفاده از دندان به جای ابزار

این عادتی است که در بعضی افراد و مشاغل دیده می شود. این افراد برای بریدن، نگهداری اشیاء، کندن و جدا کردن، از دندان های جلو و حتی عقب استفاده می کنند. مثال هایی از این عادت عبارتند از: باز کردن گره، بریدن پارچه، گرفتن ابزار مانند سوزن خیاطی و حتی پیچ گوشتی.

6- جویدن آدامس

جویدن آدامس به دلیل افزایش بزاق و خاصیت پاک کنندگی محدودی که دارد، برای دندان ها مفید است. در مواردی که جویدن دندان به صورت عادت در آید و مدت آن به جای چند دقیقه در روز به چند ساعت افزایش یابد باعث ایجاد آثار مخرب و در بعضی موارد عوارض جبران ناپذیر می گردد. بعضی آدامس ها دارای قند هستند و باعث افزایش پوسیدگی در دندان ها می شوند. جویدن طولانی مدت آدامس باعث ایجاد فشار بیش از حد بر روی مفاصل فک پایین و ساییدگی سر کوندیل فک پایین و پارگی دیسک مفصل میگردد. از طرف دیگر چون جویدن آدامس معمولا یک طرفه انجام می شود، در طولانی مدت باعث فشار مفرط بر روی یکی از مفاصل فکی شده، عوارض جویدن آدامس تشدید میگردد.

7- نوشیدن بیش از حد نوشیدنی های گازدار

این نوشیدنی ها معمولاً دارای قند هستند و به دلیل گازدار بودن، خاصیت اسیدی دارند که از دو جهت برای دندان ها مضر هستند. شاید نوشیدن انواع نوشابه های شیرین اما بدون قند، ضرر کمتری برای دندان ها داشته باشد.

توصیه ها:

1-نوشیدنی های گازدار شیرین اما بدون قند ضرر کمتری دارند. 2-به همراه خوراکی های گرم نوشابه های تگری خیلی سرد مصرف نکنید.

8- استفاده از دخانیات

محصولات دخانی مانند قلیان و سیگار به صورت کند و بدون ایجاد درد باعث تخریب و پوسیدگی منتشر در تمام دندان ها میشود و یکی از عادات مضر شایع محسوب می شود. در بیشتر موارد پوسیدگی های طوق دندان که در نزدیکی لثه هستند دیده می شود.

9- مکیدن انگشت

یکی از عادات مضر کودکانه مکیدن انگشت شست است که باعث ایجاد فاصله بین دندان های فک بالا و پایین می شود. به این فاصله اصطلاحاً Open Bite می گویند. درمان این عارضه در بیشتر مواقع جراحی فک است بنابر این با مراجعه به پزشک و دندانپزشک در صدد رفع این مشکل برآیید.

10-مسواک زدن بیش از حد دندان ها

یکی از عادات مضر دهانی مسواک زدن بیش از حد است. از عوارض این عادت تحلیل لثه، تحلیل استخوان، و سایش تاج و ریشه دندان ها است. این علایم به کاهش طول عمر دندان منجر می شوند.

11- قرار دادن خودکار یا مداد بین دندان ها

این عادت در سنین بزرگسالی باعث تغییرات جزیی در وضعیت دندان ها و سایش لبه دندان ها به دلیل تماس با مداد یا خودکار می شود اما در کودکان، بیشتر باعث ایجاد تغییر در وضعیت دندان ها و حتی ایجاد Open Bite (ایجاد فاصله بین دندان های فک بالا و پایین) میگردد.

12- عدم استفاده از نخ دندان یا واترجت دندانی

تجربیات دندانپزشکان حاکی از شیوع بالای پوسیدگی نواحی بین دندانی است. یکی از دلایل عمده این است که مسواک توانایی تمیزکردن نواحی بین دندانی را ندارد و لازم است این نواحی توسط نخ دندان تمیز گردد. بنا بر تجربیات بالینی اینجانب دکتر طالبیان90% افرادی که مسواک میزنند از نخ دندان استفاده نمی کنند و 90% افرادی که استفاده میکنند به روش صحیح انجام نمی دهند. این افراد فقط نخ دندان را به ناحیه بین دو دندان وارد و خارج میکنند و تصور میکنند که وظیفه نخ دندان بیرون آوردن باقیمانده های مواد غذایی از بین دندان ها است در حالی که وظیفه اصلی نخ دندان کندن پلاک میکربی از روی تاج و ریشه دندان است و خارج کردن خرده های مواد غذایی، در درجه دوم اهمیت قراردارد.

13- استفاده از خلال دندان چوبی

لثه بافتی ظریف و نازک نارنجی دارد و اگر در معرض تحریکات مکانیکی و شیمیایی قرار گیرد عکس العمل نشان داده، تا حد ممکن خود را از تحریکات دور میکند. در صورتی که فشار های مکانیکی ناشی از اجسام سخت مانند خلال دندان به لثه اعمال شود، سیستم دفاعی لثه عمل میکند و با عقب نشینی و تحلیل، خود را از منبع تحریکات دور میکند.اگر دندانی دچار تحلیل لثه شود، لبه لثه نسبت به نوک دندان فاصله بیشتری پیدا میکند و طول تاج دندان بلند تر از معمول به نظر می آید. تحلیل لثه در نواحی بین دندانی به صورت فواصل بین دندانی دیده میشود. به عبارت دیگر در محلی که به طور معمول باید لثه مشاهده شود فضای خالی دیده میشود. این گونه فضاها محل مناسبی برای تجمع مواد غذایی است. بعضی افراد برای تخلیه مواد غذایی از فواصل بین دندانی از خلال دندان استفاده می کنند که عادت خوبی نیست و باعث تشدید تحلیل لثه در طولانی مدت می شود. به عبارت دیگر با گذشت زمان و عقب نشینی لثه، اندازه فواصل بین دندانی افزایش می یابد و فرد مجبور است اندازه خلال دندان خود را سال به سال افزایش دهد.

ناگفته نماند که سایر اجسام نیز می توانند تاثیری مشابه خلال دندان داشته باشند مانند چوب کبریت و سرهای لاستیکی چسبیده به دسته بعضی مسواک ها. توصیه می شود برای تمیزکردن فواصل بین دندانی از نخ دندان، مسواک های بین دندانی، و از همه بهتر از آکواجت استفاده کنید. در فواصل بین دندانی کوچک از نخ دندان و در فواصل بزرگتر از مسواک بین دندانی و آکواجت استفاده کنید. آکواجت نسبت به مسواک بین دندانی کم هزینه تر و کارآمد تر است.